Jaćwieski Festyn Archeologiczny jest cyklicznym wydarzeniem popularyzującym archeologię i dziedzictwo kulturowe Bałtów Zachodnich, organizowanym od 1999 roku w miejscowości Szwajcaria w pobliżu Suwałk w województwie podlaskim. Impreza odbywa się w okresie letnim a jej dokładne terminy zmieniają się w zależności od edycji. W historii festynu występowały kilkuletnie przerwy, m.in. w latach 2013–2018 oraz w okresie pandemii COVID-19. Początkowo udział w wydarzeniu wiązał się z uiszczeniem symbolicznej opłaty, jednak od kilku lat wstęp jest bezpłatny.
Miejscem organizacji festynu jest teren położony w bezpośrednim sąsiedztwie rezerwatu przyrody „Cmentarzysko Jaćwingów”, obejmującego cmentarzysko kurhanowe datowane na okres wpływów rzymskich i wędrówek ludów. Stanowisko to uznawane jest za najcenniejszy zespół grobowy kultury sudowskiej z tego okresu. Wydarzenie odbywa się ponadto na obszarze, gdzie w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku stanowił miejsce działalności Kompleksowej Ekspedycji Jaćwieskiej – interdyscyplinarnego projektu badawczego, poświęconego historii, kulturze i dziedzictwu regionu.
Bezpośrednim impulsem do powołania festynu był sukces pierwszego Festynu Archeologicznego w Biskupinie w 1995 roku, który przyciągnął kilkudziesięciotysięczną publiczność. Organizatorzy dostrzegli wówczas potencjał wydarzeń popularyzujących archeologię w formie rekonstrukcji historycznych i pokazów edukacyjnych. Inicjatywa została podjęta przez pracowników Muzeum Okręgowego w Suwałkach przy współudziale Wiesławy Gawrysiak-Leszczyńskiej – rysowniczki i badaczki zajmującej się eksperymentalnym odtwarzaniem pradziejowych ozdób. Już pierwsza edycja zgromadziła około 3500 uczestników i spotkała się z dużym zainteresowaniem mediów, potwierdzając zapotrzebowanie na tego typu przedsięwzięcia w północno-wschodniej Polsce.
W kolejnych latach festyn rozwinął się w jedno z najważniejszych wydarzeń archeologicznych regionu, przyciągając w sumie dziesiątki tysięcy odwiedzających z Polski, Litwy, Łotwy oraz Szwecji. Istotnym elementem wydarzenia są pokazy archeologii eksperymentalnej oraz prezentacje na żywo dawnych rzemiosł i codziennych zajęć. Uczestnicy mogą zapoznać się między innymi z technikami rybołówstwa, budową łodzi-dłubanek, wyrobem świec woskowych, tkactwem, zielarstwem, dawną medycyną, garncarstwem, produkcją instrumentów muzycznych czy sposobami posługiwania się bronią białą.
Charakterystyczną cechą festynu jest coroczne wyznaczanie motywu przewodniego, wokół którego budowany jest program wydarzenia. Poszczególne edycje poświęcono między innymi pogrzebowi wodza, weselu jaćwieskiemu, wyprawie rzymskiego ekwity po bursztyn nad Morze Bałtyckie, męczeństwu św. Brunona z Kwerfurtu czy spaleniu czarownicy. Wybrane zagadnienie stanowi podstawę rozbudowanej inscenizacji historycznej, realizowanej z udziałem rekonstruktorów i publiczności. Przykładowo podczas edycji poświęconej pogrzebowi wodza, scenariusz przewidywał jego śmierć w zaaranżowanej potyczce w centrum miasta, a następnie przeprowadzenie symbolicznego pochówku na terenie festynu.
W organizację wydarzenia zaangażowane są liczne grupy rekonstrukcyjne i stowarzyszenia zajmujące się archeologią eksperymentalną. Wśród nich znajdują się między innymi litewski Klub Archeologii Eksperymentalnej „Pajauta” oraz Bractwo Jaćwingów „Pera Sudinoi”, skupiające młodzież z Suwalszczyzny zainteresowaną odtwarzaniem dawnych technik walki. Integralnym elementem programu jest również „Turniej wojów o skarb Skomanda”, którego uczestnicy rywalizują w konkurencjach inspirowanych kulturą wojowników bałtyjskich. Tradycją kończącą festyn pozostaje wspólna uczta, podczas której serwowane jest pieczone w całości zwierzę – najczęściej dzik, baran lub wieprz.
Znaczenie wydarzenia dla popularyzacji dziedzictwa archeologicznego regionu podkreśla fakt, że podczas edycji w 2025 roku zainaugurowano budowę Jaćwieskiego Centrum Archeologicznego w Szwajcarii. Dodatkowym atutem lokalizacji jest bliskość licznych innych stanowisk archeologicznych oraz sąsiedztwo Wigierskiego Parku Narodowego.
