Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego im. Stefana Woydy w Pruszkowie (okolice Warszawy) stanowi jedną z najważniejszych instytucji popularyzujących wiedzę o starożytnym hutnictwie żelaza na ziemiach polskich. Jego powstanie było bezpośrednio związane z odkryciem tzw. Mazowieckiego Centrum Metalurgicznego, dokonanym na początku lat 70. XX w. przez WKZ woj. warszawskiego Stefana Woydę. Wydarzenie to stało się impulsem do utworzenia placówki, która miała nie tylko prowadzić dalsze badania nad jednym z największych ośrodków hutniczych starożytnej Europy, lecz także upowszechniać wiedzę o tym wyjątkowym elemencie dziedzictwa.
Muzeum zostało otwarte w 1975 r., a jego pierwszym dyrektorem został właśnie Stefan Woyda. Siedzibę placówki ulokowano w XIX-wiecznej oficynie dawnego dworu Potulickich, stanowiącej część historycznego zespołu pałacowo-parkowego w Pruszkowie. Sam budynek posiada wartość zabytkową, dzięki czemu pełni nie tylko funkcję muzealną, ale również stanowi element lokalnego dziedzictwa architektonicznego. Za oficyną znajduje się ekspozycja bloków żużla dymarskiego – pozostałości po starożytnym procesie wytopu żelaza, odkrytych podczas badań archeologicznych. Muzeum otacza również ogólnodostępny ogród z niewielkim amfiteatrem oraz współczesnymi rzeźbami inspirowanymi tematyką hutnictwa.
Głównym przedmiotem działalności Muzeum jest popularyzacja wiedzy o Mazowieckim Centrum Metalurgicznym, obejmującym ok. 240 stanowisk archeologicznych w regionie. Funkcjonowały one w okresie istnienia kultury przeworskiej, rozwijającej się od II wieku p.n.e. do pocz. V wieku n.e. Kultura ta, często wiązana z Wandalami, znana jest przede wszystkim z charakterystycznych długich budynków mieszkalno-gospodarczych, w których wydzielano przestrzeń przeznaczoną do wypału żelaza w jednorazowych piecach.
Istotnym elementem działalności instytucji jest nowoczesna ekspozycja stała „Przedświt – Mazowieckie Centrum Metalurgiczne z przełomu er”, otwarta w 2014 roku. Wystawa prezentuje rozwój starożytnego hutnictwa oraz ukazuje kontakty społeczności zamieszkujących ziemie dzisiejszej Polski z Imperium Rzymskim. Tradycyjna prezentacja oryginalnych zabytków została wzbogacona o kopie oraz rozwiązania wykorzystujące nowe technologie. Zwiedzający mogą m.in. obejrzeć holograficzną prezentację rzymskiego szklanego pucharu czy film 360° przedstawiający życie mieszkańców osady z pierwszych wieków naszej ery.
Muzeum oferuje różnorodne formy zwiedzania, obejmujące oprowadzanie z przewodnikiem, audioprzewodniki oraz wirtualny spacer po wystawie stałej, umożliwiający zapoznanie się z eksponatami, dodatkowymi materiałami oraz filmami edukacyjnymi. Bogata oferta edukacyjna skierowana jest również do najmłodszych odbiorców – przygotowano puzzle, łamigłówki oraz zajęcia dla grup przedszkolnych i szkolnych. Uzupełnieniem działalności naukowej jest biblioteka, gromadząca publikacje z zakresu archeologii, historii czy historii sztuki. Muzeum prowadziło także działalność popularyzatorską w internecie, publikując na swoim kanale w serwisie YouTube podcasty poświęcone zagadnieniom związanym z archeologią Barbaricum.
Placówka pozostaje aktywnym ośrodkiem badań archeologicznych oraz popularyzacji nauki. Od 2016 r. organizowany jest Pruszkowski Festiwal Archeologiczny – „Artefakty”, którego każda edycja poświęcona jest innemu zagadnieniu z zakresu lokalnego dziedzictwa. Muzeum uczestniczy również w wydarzeniach takich jak Noc Muzeów czy Festiwal Nauki.
