Grodzisko wczesnośredniowieczne w Białogórzu, położone na terenie województwa dolnośląskiego, w gminie Zgorzelec, stanowi jeden z ważniejszych przykładów dziedzictwa archeologicznego związanego z kulturą słowiańską na obszarze dawnych Górnych Łużyc. Stanowisko datowane jest na okres od VIII do XII wieku i prawdopodobnie było związane z plemieniem Bieżuńczan. Jego znaczenie wynikało między innymi z lokalizacji przy tzw. drodze żytawskiej – ważnym szlaku handlowym łączącym Czechy i Łużyce.
Grodzisko było znane już w XIX wieku, kiedy prowadzono tam pierwsze, jeszcze amatorskie badania archeologiczne. W trakcie prac odkryto przede wszystkim fragmenty naczyń ceramicznych, w tym egzemplarze noszące ślady użycia koła garncarskiego, a także grot włóczni. Znaleziska te potwierdzają długotrwałe funkcjonowanie osady oraz jej istotną rolę w regionalnej sieci osadniczej wczesnego średniowiecza.
Szczególną wartość stanowiska podkreśla położone w odległości nieco ponad pół kilometra ciałopalne cmentarzysko kurhanowe, związane z grodem. Uznawane jest ono za jedno z największych tego typu założeń w Europie Środkowej oraz największe w Polsce. Na cmentarzysku wyraźnie wyróżniają się dwa skupiska kurhanów. Nasypy te mają kolistą podstawę o średnicy od 4 do 8 m, a ich zachowana wysokość wynosi od około 0,4 do 0,7 m. Spośród 167 zinwentaryzowanych kurhanów dokładniejszym badaniom poddano 25 obiektów, w tym 3 przed 1945 rokiem oraz 22 w latach 60. i 70. XX wieku. Oba stanowiska tworzą wyjątkowy kompleks archeologiczny, który dostarcza cennych informacji o życiu, wierzeniach i obrzędowości dawnych społeczności słowiańskich.
Pomimo licznych zniszczeń, wynikających między innymi aktami wandalizmu oraz wykorzystywaniem tego obszaru jako wysypiska śmieci, grodzisko zachowało czytelny układ przestrzenny. Do dziś wyraźnie widoczne są elementy jego konstrukcji, takie jak wał obronny, podgrodzie oraz majdan. Dzięki temu stanowisko pozostaje cennym świadectwem dawnej architektury obronnej oraz organizacji osadniczej wczesnośredniowiecznych społeczności.
Obecnie na terenie stanowiska znajdują się tablice informacyjne należące do szlaku grodzisk słowiańskich i wczesnośredniowiecznych zamków, które przybliżają odwiedzającym historię oraz znaczenie tego miejsca. Choć nie są tam organizowane regularne wydarzenia popularyzatorskie, grodzisko bywa okazjonalnie wykorzystywane do działań edukacyjnych. W 2020 roku odbył się tam „Dzień Otwarty z Archeologią” realizowany w ramach projektu „1000 lat Górnych Łużyc”, podczas którego uczestnicy mogli zapoznać się z pracą archeologów oraz specjalistycznym sprzętem badawczym.
Współcześnie grodzisko w Białogórzu pełni przede wszystkim funkcję miejsca pamięci o lokalnym dziedzictwie kulturowym oraz przestrzeni kontaktu z historią i krajobrazem. Otoczone lasem stanowisko sprzyja spokojnym spacerom i refleksji nad śladami dawnych społeczności, stanowiąc przykład miejsca, w którym natura i dziedzictwo archeologiczne współtworzą wspólną, historyczną przestrzeń.



























