fundacja hereditas Spotkania z Zabytkami Spotkania z Zabytkami
Zarząd | Sprawozdania | Statut 
fundacja hereditas
Grunwald 1410-2010

Zapraszamy do lektury dodatku Spotkań z Zabytkami nr 5-6. Dzięki pomocy Narodowego Centrum Kultury możemy zaprezentować Państwu specjalny publikację upamiętniającą 600 rocznicę bitwy pod Grunwaldem.

Publikację dodatku Spotkania pod Grunwaldem objął patronatem
Piotr Żuchowski
Sekretarz Stanu.

O czym dokładniej można się dowiedzieć i na co położyliśmy szczególny nacisk niech wytłumaczy słowo wstępne.

Od Redakcji

O tym, że w związku z licznymi wojażami po Europie najsłynniejszego w Polsce obrazu - "Bitwy pod Grunwaldem" Jana Matejki - jego twórca, czując się zań odpowiedzialny, każdorazowo po powrocie dzieła do Krakowa sam dokonywał w nim drobnych napraw i przemalowań - powszechnie wiadomo. Mniej znana jest - zamieszczona w pamiętnikach Mariana Gorzkowskiego, sekretarza Jana Matejki - informacja o zamiarach Mistrza wprowadzenia do ukończonego już niemal obrazu nowych elementów, zgodnych z opisem bitwy podanym w kronice Jana Długosza. "«Grunwald» bardzo postępuje, wiele szczegółów jest już wykończonych" - zapisał w swoim dzienniku pod datą 8 lutego 1878 r. Gorzkowski, po czym przytoczył skierowane do niego słowa artysty: "«Zmieniłem kilka rzeczy [...] tak, że fotografia [Awita] Szuberta, zdjęta z obrazu przed kilku miesiącami, już by nie przystała do oryginału. Powiem zresztą panu, tylko proszę o tym nikomu nie mówić, że myślę jeszcze w obrazie więcej zmian zrobić. Długosz w kronice mówi, że na pobojowisku były dęby wielkie, na które miejscowi wieśniacy powyłaziwszy patrzyli na walczących. Otóż ja obok wielkiego mistrza zamierzam zrobić drzewo dębowe: tu będą liście i gałęzie, za białym tym koniem, niech stanie się zadość opowiadaniu Długosza. Gdy skończę obraz, to w górze w obłokach namaluję św. Stanisława, albowiem według opisu Długosza miał się ten święty rycerstwu w obłokach pokazać; zapewne, że w dzisiejszym wieku będzie to dla wielu zdawać się dziwacznym, ale ja chciałbym, by obraz nosił piętno owego czasu. Tylko niech pan nikomu o tym jeszcze nie mówi»".

Szczęśliwie nie wszystkie te zamiary zostały przez Mistrza Jana zrealizowane. Cztery miesiące później Gorzkowski dowiedział się od malarza, że "«nie będzie już drzewa około mistrza Krzyżaków, o którym myślał poprzednio; ale św. Stanisław musi być na górze, w obłokach»". I tak też się stało, chociaż z efektów tej pracy totumfacki Matejki nie w pełni był zadowolony: "Co do św. Stanisława - pisał po części z ukontentowaniem, po części z dezaprobatą - ten miał być z mgły i kurzawy, a teraz stosownie do uprzednich uwag moich zrobił się nieco słonecznym, lecz mam i dziś wiele mu do zarzucenia, gdyż wydaje mi się zbyt tłustym, silnie odstaje, jest nieco rażący. [...] Radziłem [Matejce], by okrył go mgłą jakąś lub powlekł tkaniną, smugiem przejrzystym [...]" (Marian Gorzkowski, Jan Matejko. Epoka od r. 1861 do końca życia artysty z dziennika prowadzonego w ciągu lat siedemnastu, oprac. Kazimierz Nowacki i Ignacy Trybowski, Kraków 1993, ss. 130, 161, 176).

Obraz, jaki jest - każdy widzi... i zna jego historię. I właśnie dlatego w specjalnie przygotowanej z okazji sześćsetlecia bitwy pod Grunwaldem i powodowanych tą rocznicą obchodów Roku Grunwaldzkiego w Polsce specjalnej wkładce do "Spotkań z Zabytkami", którą mamy przyjemność zaprezentować naszym Czytelnikom, poza przytoczoną historyjką, o przesławnym obrazie Matejki (ze względu na konieczność przeprowadzenia jego konserwacji - Wielkim Nieobecnym tych obchodów) nie będzie już nic z osobna. Nieco dłużej zatrzymamy się natomiast przy innych przedstawieniach grunwaldzkiej batalii w sztuce oraz przypomnimy, piórem naszych wypróbowanych, znakomitych autorów, w jaki sposób przed stu laty obchodzono w Polsce okrągłą rocznicę pięćsetlecia "stoczonej w przepełnionym duchotą i słonecznym żarem dniu 15 lipca Anno Domini 1410 bitwy pod Grunwaldem", jednej z największych bitew w średniowiecznej Europie.

Zachęcamy do pobierania wersji elektronicznej (plik PDF) dodatku.

Program jest realizowany przy współpracy finansowej
NARODOWEGO CENTRUM KULTURY
w ramach programu GRUNWALD