fundacja hereditas Spotkania z Zabytkami Spotkania z Zabytkami
Zarząd | Sprawozdania | Statut 
fundacja hereditas
"Wiara i wolność" - fortyfikacje konfederatów barskich w Beskidzie Niskim i Bieszczadach – badania nieinwazyjne


"Wiara i wolność" - fortyfikacje konfederatów barskich
w Beskidzie Niskim i Bieszczadach
badania nieinwazyjne


Dlaczego fortyfikacje?

Fortyfikacje ziemne, a w szczególności szańce, są najbardziej charakterystycznymi pozostałościami po minionych okresach wojen i niepokojów. Każdy nowożytny konflikt zbrojny, poczynając od końca XV w., a kończąc na drugiej połowie XIX w., pozostawiał po sobie liczne świadectwa materialne w postaci fortyfikacji polowej. Niestety, duża część obiektów nie zachowała się do dnia dzisiejszego. Stanowiska ulokowane na terenach nizinnych, gdzie prowadzono intensywną orkę rolną, zostały w większości zniszczone. Inaczej sytuacja przestawia się w górach, gdzie wysokie i strome szczyty nie sprzyjają tak intensywnym uprawom rolnym. Głównym zagrożeniem w środowisku górskim jest za to orka pod nasadzenia leśne oraz naturalna erozja, a także drzewostan, który narusza korony wałów oraz kontekst zabytkowy znajdujący się pod ziemią. Do niedawna nowożytne fortyfikacje polowe nie były zaliczane w poczet stanowisk archeologicznych i były pomijane przy kwerendach. Nawet dziś strategia ochrony wspomnianych obiektów nie jest jeszcze w pełni wypracowana, co przyczynia się do dalszej destrukcji stanowisk.

Dlaczego Beskid Niski i Bieszczady?

Obszar Beskidu Niskiego i Bieszczad jest jednym z najsłabiej rozpoznanych archeologicznie obszarów Polski. Z uwagi na swe walory obronne od wieków przyciągał liczne rzeszy ludzi szukających schronienia w dalekich górskich odstępach. Nie inaczej było w przypadku konfederatów barskich, ustępujących przed armią rosyjską. Dzięki ochronie ze strony gór możemy dziś obserwować liczne pozostałości materialne związane z XVIII-wiecznym ruchem konfederackim, zachowane w postaci szańców. 

Stanowiska wybrane do badań

Przy wyborze stanowisk zakwalifikowanych do przeprowadzanie badań powierzchniowych i prospekcji geofizycznej konsultowano się z wojewódzkimi urzędami ochrony zabytków w Krakowie i Rzeszowie (oddział Krośnieński) oraz posiłkowano wynikami wstępnej kwerendy archeologicznej. Wytypowano pięć stanowisk, które są najbardziej zagrożone naturalnymi czynnikami środowiskowymi oraz działalnością człowieka (orka rolna, leśna, nowe nasadzenia),  które uległy największej destrukcji i które są nią bezpośrednio zagrożone. Żadne z tych stanowisk nie ma rozpoznanej infrastruktury wewnętrznej w postaci np. platform artyleryjskich, blokhauzów, warsztatów itp. czy infrastruktury zewnętrznej, na którą składają się np. wilcze doły czy rowy.

Do badań w ramach projektu "Wiara i wolność" wybrano szańce:

- Muszynka (małopolskie), gm. Krynica Zdrój, pow. nowosądecki; szacunkowa powierzchnia do przebadania: 2 ha
- Izby (małopolskie), gm. Uście Gorlickie, pow. gorlicki; szacunkowa powierzchnia do przebadania: 3 ha
- Wysowa (małopolskie), gm. Uście Gorlickie, pow. gorlicki; szacunkowa powierzchnia do przebadania: 1 ha
- Konieczna (małopolskie), gm. Uście Gorlickie, pow. gorlicki; szacunkowa powierzchnia do przebadania: 9 ha
- Nowy Łupków (podkarpackie), gm. Komańcza, pow. sanocki; szacunkowa powierzchnia do przebadania: 1 ha

Rezultaty

W efekcie przeprowadzonych badań geofizycznych - metodami magnetyczną oraz elektrooporową - zarejestrowane zostaną relikty archeologiczne dawnych umocnień szańców w postaci: wałów, rowów, palisad. Prospekcja geofizyczna obejmie swym zasięgiem zarówno wnętrze obiektów (co pozwoli określić, czy znajdowały się tam np. piece służące do ogrzewania, pieczenia lub wytopu drobnych przedmiotów, szałasy, ziemianki czy blokhauzy pełniące też funkcję schronów), jak i teren bezpośredniego przedpola (gdzie można spodziewać się dodatkowych urządzeń fortyfikacyjnych flankujących i zabezpieczających główne dzieła oraz elementów infrastruktury militarnej w postaci zasieków czy wilczych dołów). 

W rezultacie projektu zadokumentowane i zinwentaryzowane pozostałości fortyfikacji ziemnych zostaną wpisane do rejestru zabytków AZP. Ewentualne pozyskane w trakcie prac powierzchniowych zabytki ruchome będą poddane konserwacji, a po opracowaniu przekazane do muzeum w Tyliczu. 
 

Projekt nawiązuje do obchodów stulecia odzyskania przez Polskę niepodległości
i 250-lecia zawiązania konfederacji barskiej.

Polecamy fanpage projektu: https://web.facebook.com/Szance/ 

 

Projekt dofinansowano w ramach programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Ochrona Zabytków Archeologicznych

     

 

Projet realizowany w ramach obchodów stulecia odzyskania niepodległości